ขออนุญาตนำมาลงบางส่วน โดยเฉพาะส่วนที่ตอบเกี่ยวกับตระกูลของศาสนา และแนวคิดเรื่องของการศึกษา (สิกขา) ที่สัมพันธ์กับระหว่างระบบการศึกษาปัจจุบัน กับพุทธธรรม
หมายเหตุ : ตัวเน้น เน้นโดยเจ้าของบล็อคครับ
=======
Q: ท่านอาจารย์รับเป็นประธานที่ปรึกษาในโรงเรียนวิถีพุทธ แสดงว่าเชื่อมั่นว่าสามารถนำพุทธศาสนาไปประยุกต์ใช้กับการเรียนของเยาวชนได้
A: ไม่น่าสงสัย เพราะว่าศาสนาที่เกิดขึ้นที่ตะวันออกกลางอย่างศาสนายิว ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม เป็นศาสนาตระกูลหนึ่ง แล้วศาสนาเหล่านี้มีแนวความคิดที่สอดคล้องกัน คือให้ความสำคัญกับความเชื่อในคัมภีร์ ถือว่าพระผู้เป็นเจ้าเป็นสิ่งสูงสุด และได้สั่งสอนสิ่งต่างๆ ที่อยู่ในคัมภีร์ เรามีหน้าที่ที่จะต้องเชื่อ คืออะไรดี อะไรชั่ว ทุกเรื่องอยู่ในคัมภีร์หมดแล้ว ในโลกตะวันตกก็ได้อยู่กับศาสนาเหล่านี้ตลอดมา ทำให้เข้าใจว่าศาสนาเป็นเรื่องความเชื่อ คุณธรรมที่สำคัญที่สุดในแต่ละศาสนาคือความเชื่อ ถ้าไม่เชื่อในคัมภีร์ก็เป็นคริสต์ไม่ได้ ถ้าไม่เชื่อในอัลกุรอ่านก็เป็นอิสลามไม่ได้ สรุปแล้วว่าศาสนาเหล่านี้เป็นระบบความเชื่อ ศาสนาเหล่านี้มีอิทธิพลทั่วโลก เพราะฉะนั้นคนที่อยู่ในตะวันตกจะเข้าใจว่า ศาสนาคือระบบความเชื่อที่มีพระผู้เป็นเจ้าหรือเทพสูงสุดเป็นที่ตั้ง ตะวันตกก็จะมองว่า ศาสนาทุกศาสนาเป็นอย่างนั้น แล้วก็จะมองว่าศาสนาพุทธก็คงเป็นอย่างนั้นเหมือนกัน เพียงแต่ว่าเราเชื่อในพระพุทธเจ้า ไม่เชื่อในพระเยซู ไม่เชื่อในคัมภีร์ต่างๆ มองอย่างนี้เข้าใจผิดเลย ไม่มีทางที่จะรู้จักศาสนาพุทธได้ เพราะศาสนาพุทธไม่ใช่ระบบความเชื่อ ศาสนาพุทธคือระบบการศึกษาอันนี้เป็นศาสนาคนละตระกูลกัน
การที่เขาบอกว่า ทุกศาสนาสอนให้เป็นคนดี อันนี้ใช่แล้ว แต่มันไม่ใช่ประเด็น อันนั้นก็ไม่ว่าอยู่แล้ว แต่ที่เราควรจะศึกษาก็คือ ความดีในศาสนาแต่ละตระกูลเหมือนกันหรือเปล่า ความดีคืออะไร แม้แต่คอมมิวนิสต์ เขาก็สอนให้เป็นคนดี แต่คนดีตามทฤษฎีของคอมมิวนิสต์ก็เป็นแบบหนึ่ง ถ้าเราเป็นโจรเนี่ย หัวหน้าโจรก็บอกเราเป็นโจรที่ดีในความหมายของเขา การที่ศาสนาสอนให้เราเป็นคนดี เป็นคำพูดที่แทบไม่มีความหมาย พูดเพื่อให้สบายใจ แต่ทำให้ไม่เข้าใจศาสนา แต่ที่น่าเสียใจก็คือ เพราะคนไทยไม่ได้ศึกษาพุทธศาสนาอย่างแท้จริง ก็ไปเอาความคิดของตะวันตกมาใส่ศาสนา มองศาสนาของตัวเองผ่านสายตาของฝรั่ง ก็เลยไม่เข้าใจศาสนาของตัวเอง เพราะแทนที่จะศึกษาโดยตรง ก็ไปเอาความคิดของคนที่ไม่ใช่พุทธมา นี่ ปัญหาอยู่ตรงนี้
เราจะพบว่า ศาสนาที่เป็นระบบความเชื่อก่อนหน้านี้มีปัญหามากเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างศาสนากับวิทยาศาสตร์ไม่เข้ากัน จะทำอย่างไร จะปฏิบัติต่อกันอย่างไร ทางตะวันตกก็เลยเอาอย่างนี้ ศาสนาเป็นเรื่องส่วนตัว วิทยาศาสตร์เป็นเรื่องทางโลก เป็นเรื่องส่วนรวม เวลาคุยกันเรื่องทางโลกก็เอาหลักวิทยาศาสตร์มาพูด แต่เรื่องศาสนานี่ส่วนตัว อย่าเอาความคิดความเชื่อของตัวเองไปเบียดเบียนคนอื่น อันนี้ข้อสรุปจากความขัดแย้งที่ใช้เวลาหลายปี แล้วเรื่องศาสนากับการศึกษาจะทำอย่างไร ก็มีข้อสรุปว่า เอ๊ะ ถ้าเราไปสอนศาสนาในโรงเรียนนี่ยุ่งแน่ เพราะแม้แต่โปรเตสแตนต์อย่างเดียวก็มีตั้ง 70 กว่านิกาย ในอเมริกาตอนนี้ก็เป็นคาทอลิกสัก 40 กว่าเปอร์เซ็นต์ โปรเตสแตนต์ 50 กว่า เปอร์เซ็นต์ ศาสนาอื่นก็มี พอเวลาเราไปสอนศาสนาในโรงเรียนจะสอนแบบไหน สอนแบบโปรเตสแตนต์หรือสอนแบบคาทอลิก โปรเตสแตนต์จะสอนแบบไหน โปรเตสแตนต์ต่างๆ ก็มีคำสอนที่ไม่ตรงกัน ฉะนั้นสอนศาสนาเมื่อไหร่ก็ขัดแย้งเมื่อนั้น ตามรัฐธรรมนูญของอเมริการก็เลยห้ามเอาเรื่องศาสนาเข้าไปสอนในโรงเรียน เพราะเขาสอนแล้วยุ่งทันที พอคนเข้าใจอย่างนั้นแล้ว คนไทยที่ไม่รู้จักศาสนาพุทธก็เอาอย่างอเมริกัน บอกว่าเขาเป็นประเทศที่เจริญที่สุดนะ เขาไม่ให้ศาสนาไปยุ่งกับการศึกษา เพราะจะยุ่ง แต่มันเป็นคนละเรื่อง เพราะศาสนาเขาคนละตระกูลกับเรา ของเขาเป็นระบบที่เน้นความเชื่อ พอความเชื่อไม่ตรงกันแล้วจะยุ่ง
แต่พุทธศาสนาไม่ได้เน้นเรื่องความเชื่อ พุทธศาสนาเป็นระบบการศึกษา ซึ่งถ้าพุทธศาสนาเป็นระบบการศึกษา คำถามที่ว่า แล้วระบบการศึกษาทางรัฐกับระบบการศึกษาแบบพุทธเข้ากันได้ไหม ม้นก็เหมือนน้ำกับน้ำ ทำไมจะเข้ากันไม่ได้ เพราะฉะนั้นสำหรับอาตมาก็คือ คำถามควรจะเป็นว่า เมื่อพุทธศาสนาเป็นระบบการศึกษาที่สมบูรณ์ บริบูรณ์ที่สุด ที่เคยเกิดขึ้นในโลกมนุษย์ คือจะศึกษาพัฒนาชีวิตในทุกๆ ด้าน การนอก การใน พร้อมๆ กัน ชีวิตในสังคม ความคิดภายใน อารมณ์ ความรู้สึก ปัญญา เพื่อจะนำคนออกจากความมืดไปสู่ความสว่าง ไปสู่การตรัสรู้ธรรม ในที่สุดแล้ว อันนี้ก็คือระบบสมบูรณ์ที่สุดที่มีได้
ส่วนระบบการศึกษาทางโลก แน่นอน เราก็เอาอริยมรรคมีองค์ 8 ทั้งหมดไม่ได้ แต่คำถามก็คือ ควรจะเอาส่วนไหนบ้างจากอริยมรรคมีองค์ 8 ที่จะเหมาะกับเด็กระดับประถม ระดับอนุบาล ระดับมัธยม คือเอาหลักการใหญ่ จากหลักการใหญ่แล้วก็ดูว่าส่วนไหนในระดับไหนจะเหมาะกับเด็กในระดับนั้นๆ คือเราไม่ได้มุ่งที่จะฝึกเด็กให้เป็นพระอรหันต์ แต่ว่าเราต้องการพัฒนาชีวิตที่เป็นองค์รวม ที่เป็นทั้งกาย ทั้งวาจา ทั้งใจ ทางอารมณ์ เป็นการพัฒนาจิตใจ เป็นการพัฒนาปัญญา พร้อมกับวิธีการร่วมกัน ซึ่งถือว่าเป็นระบบที่ดีมาก ฉะนั้นถ้าเราสามารถปรับระบบการศึกษาทั่วไปให้สอดคล้องกับหลักธรรม หนึ่ง จะได้ระบบที่พัฒนาเด็กทั้งคน ไม่ใช่ว่าเฉพาะส่วนในส่วนหนึ่ง สอง ก็เป็นการเตรียมเด็ก ผู้ที่มีศรัทธาจะศึกาพุทธธรรมในระดับสูงขึ้นไปต่อไป เพราะความพร้อมต้องมาจากพื้นฐานที่ดี แต่ว่าไม่ใช่ข้อบังคับว่าจะต้องเรียน ...
=======
สาธุฯ
